Determant

Het idee

Als liefhebber van een goed glas whisky en een potje schaken kwam ik in de jaren '94 / '95 op het lumineuze idee om een thematisch schaakbord te zoeken op basis van schotse clans, maar kon die indertijd nergens vinden. Als creatieve ontwerper begon het op een gegeven moment te borrelen en bezocht ik een lokale modelbouw winkel om te informeren naar figuurtjes op schaal om te gebruiken voor mijn eigen te bouwen schaakspel. Onderstaande informatie betreft New Hope Design, een bedrijf dat tinnen soldaatjes op schaal leverde.

De verschillende stukken die in een schaakspel nodig zijn (pion, toren, paard, loper, koning en koningin) waren niet allemaal 1-op-1 beschikbaar, maar het voorstel voor een alternatief figuur (zoals de doedelzakspeler als vervanging van de toren) kon ik mee leven. Met een eerste investering betreffende de aankoop van een aantal verschillende figuurtjes kon ik aan de slag met de stukken, maar ook met het verder ontwerpen van het bord, de koffer en de keuze van de clans die elkaar op het bord zouden gaan treffen.

Inspiratie en ontwerp

De vormgeving van bord en koffer moesten aansluiten bij de schotse clans, waarbij de clan kleuren en wapenschilden een prominente plek zouden krijgen als ook schotland zelf. Geinspireerd door de tinnen clanboxen van Glenfiddich en na enig onderzoek naar de rijke historie van de schotse clans heb ik gekozen voor Clan Stewart en Clan Campbell. De clan tartans en crests zijn weergegeven bovenaan deze pagina en moesten op de koffer worden weergegeven. Voor het bord heb ik gekozen om alleen de crest af te beelden samen met wat wapentuig aangezien het wel om een spel gaat met verbeelding van onderlinge strijd.

De tinnen boxen van Glenfiddich met afbeeldingen van schotse clans zijn de in jaren '80 uitgebracht als luxe verpakkingsmateriaal van de whisky. Er zijn meerdere clans uitgebracht, waarbij op de deksel een afbeelding van een schotse clanlid in tartan gekleed, maar ook alle kanten van de doos verschillende afbeeldingen van tartan, crest, burchten en gebieden. In de tinnen box was per clan ook een beschrijving te vinden van de clan, enige historie en waar de clan in Schotland woonde. Meer informatie is wel te vinden door te zoeken op "Glenfiddich Clan Tins".

Eerste stappen in de realisatie

Als liefhebber van houtbewerken was de eerste uitdaging het spelbord. Ik wou niet werken met 1 stuk hout en daar velden op aanbrengen, maar elk veld moest een apart stukje hout zijn. Dat betekent 64 stukjes vierkant hout samenvoegen tot een vierkant, waarbij er ook nog enig onderscheid is tussen de velden onderling in kleur en richting van houtnerf. Daarbij was het bord nog niet af, want rondom de velden waar de stukken op komen te staan is meestal ook een omlijsting aanwezig met letters en cijfers voor de velden en zou tevens een mooie plek zijn voor extra afbeeldingen. In totaal dus 68 stukken hout die bewerkt en samengevoegd moesten worden. Ter bescherming van de omlijsting was ook nog een smalle hardhouten beschermrand nodig.

Het spelbord en de stukken moesten natuurlijk een goede opbergplek krijgen, dus de koffer ontwerpen voor beiden vroeg een apart ontwerp. De koffer moest groot genoeg zijn voor het bord in opgeklapte vorm en de stukken moesten erin passen zonder beschadigd te worden door het spelbord. Tinnen figuren op een voetje zijn namelijk kwetsbaar en ondanks het gebruik van superlijm toch eenvoudig te breken. Het interieur van de koffer werd daarom in 2 compartimenten ingericht met een omklapbare plaat ter bescherming van de stukken. Voor de afwerking van de binnenzijde werd gebruik gemaakt van 2 kleuren plakfolie met stoffen bovenkant.

Een langere pauze en grote aanschaf

Er zijn heel wat jaren voorbijgegaan na de eerste realisatie van het spelbord, de koffer en enige speelstukken. Dit kwam met name door de hoge kosten van de tinnen figuren, waarvan er in totaal 32 moesten worden aangeschaft. Voor deze financiele investering was lange tijd geen ruimte geweest en ook het afmaken van de eerste speelstukken was lastig. Dit kwam met name door gebrek aan tijd en omgaan met de gebrekkige mate van schilderkwaliteit. Uiteindelijk zijn de resterende speelstukken in een enkele order aangeschaft, omdat daarmee het spel kon worden afgemaakt en de beschikbaarheid van de leverancier ook niet altijd zeker was. Tinnen figuren zijn geen standaard speelgoed en zonder het juiste adres moeilijk te verkrijgen.

Verdere uitwerking en realisatie

De eerste schilderingen van details van de clan chief vielen erg tegen. Het aanbrengen van de tartan was erg tijdrovend, maar de mate van persoonlijke nauwkeurigheid en schilderkunst zeer teleurstellend. Het leek meer op een clown dan een eerbiedwaardige clan chief als koning. Uiteindelijk is besloten de tartan op de stukken niet aan te brengen en te volstaan met de basis achtergronden (rood en groen) voor onderscheid tussen de stukken.

Na dit besluit kwam er meer ruimte en zicht op het eindresultaat. Inmiddels was er al ruim 20 jaar verstreken sinds het eerste idee en was het de bedoeling dit project af te ronden binnen 25 jaar. De stukken moesten allemaal worden geschilderd met de basis kleuren, maar ook zwaarden, schilden, messen en lansen moesten worden aangebracht. De koningin (een viking vrouw) werd voorzien van een mes en (als enige) een pistool. Na vernieuwd enthousiasme werd het project afgerond in December 2022 en heeft ongeveer 28 jaar geduurd, maar uiteindelijk was het resultaat iets om trots op te zijn.