Determant

Om mee te beginnen

Hout is een natuurproduct net als de boog waarmee je schiet als je een traditioneel handboogschutter bent. Dat betekent dat geen enkele pijl hetzelfde zal zijn aangezien de houten schachten onderling verschillen ook al komen ze uit dezelfde boom. Zelfs de dynamiek van een houten schacht is verschillend als deze wordt gedraaid. En dan hebben we het nog niet eens over de verschillen tussen de boomsoorten die worden gebruikt voor het maken van houten pijlen. Dit betekent dat het niet eenvoudig is om een set houten pijlen te maken waarmee je (mits je schiet techniek constant is) een mooi groepje kunt schieten. Houten pijlen maken kan iedereen, maar een set houten pijlen maken die passen bij je boog, waarmee je een groepje kunt schieten en die ook nog eens mooi en uniek zijn is een ander verhaal.

In dit artikel wordt in verschillende stappen beschreven hoe je houten pijlen kunt maken om mee te beginnen, waar je op moet letten als basis, maar ook hoe je met enkele simpele keuzes de kwaliteit van de pijlen kunt verbeteren in relatie tot je boog. Als extra aanvulling voor de liefhebbers van een mooie uitrusting zijn er nog wat tips en voorbeelden hoe je een set pijlen kunt maken op basis van een thema, waarbij shafting en splicing aan de orde komt. Als laatste wordt nog dieper ingegaan op de keuzes die je kunt maken als je pijlen wilt maken voor de lange(re) afstand. De beschrijving is daarmee onderverdeeld in de volgende herkenbare einddoelen:

1. De basis pijl met statische spine
2. De betere pijl met dynamische spine
3. De mooiere thematische pijl
4. De ultieme langere afstand pijl

Bij iedere volgende stap worden een aantal andere keuzes gemaakt die de pijlen zullen verbeteren, maar waarbij tevens de kosten als ook de implementatie tijd toenemen.

Opmerking: Onderstaande beschrijvingen komen van verschillende websites, documenten, boeken en personen, door de jaren heen geraadpleegd om tot een steeds betere houten pijl te komen voor eigen ruiterboog. Het maken van mooie en ultiem functionerende pijlen is een absolute passie geworden en hopelijk draagt deze informatie daarin bij om te groeien in schot en doelgerichtheid. TIP: Kijk vooral naar de zeer uitgebreide beschrijvingen op de Wiki van handboogschietvereniging : La Fidélité - Constantia

Basis pijl met statische spine

De spine-waarde van een houten pijl geeft de maximale stijfheid aan en wordt gemeten door een gewicht te hangen aan de schacht die gesteund wordt op 2 punten die 26 inch uit elkaar staan. Een houten schacht heeft geen constante spine-waarde als je deze draait om zijn as, wat betekent dat de schacht zo moet worden geplaatst dat de maximale stijfheid wordt gemeten. Dit betekent ook dat de schacht en daarmee de nok zo moeten worden geplaatst dat deze maximale stijfheid ook in de boog wordt gebruikt bij het schieten! Volgende plaatje geeft een eenvoudige weergave van meting en gebruik:

Een hulp bij het bepalen van de juiste orientatie van nok en haneveer is dat de boogpees haaks moet staan op de houtlijnen van de schacht als deze in de boog is geplaatst.

Met statische spine wordt de relatie tussen de boogsterkte en de stijfheid van de pijlen bedoeld zonder rekening te houden met eventuele persoonlijke zaken. De boogsterkte wordt aangegeven bij een treklengte van (meestal) 28 inch en in LBS en is aangegeven op de boog. De statische spine geeft dan aan dat bij een boogsterkte van (bijvoorbeeld) 32 LBS pijlen met een soortgelijke stijfheid gebruikt moeten worden. Er is enige spreiding tussen deze relatie van boog en pijl, schachten zijn meestal te koop in een stijfheidsrange van 5 LBS, dus bv van 20-25, 25-30, 30-35 etc en de treklengte van een schutter is nooit exact 28 inch. Door deze verschillende factoren leidt dit niet altijd vanzelfsprekend tot een goede combinatie als je niet meer aandacht besteed aan je persoonlijke situatie. Vooral bij een boog zonder oplegger kan dit leiden tot een tik bij het afschieten van een pijl (vanwege een te sterke afwijking tussen de daadwerkelijke boogsterkte en pijlstijfheid) en het schot negatief beinvloeden. Er zijn een aantal punten waar je ook bij statische spine op kunt letten om een goed (genoeg) resultaat te behalen in de boog-pijl relatie:

• Bepaal je eigen treklengte en de kracht die je daarmee uit je boog haalt. Er is een meetpijl die daarvoor gebruikt kan worden, waarbij je zowel je treklengte als ook de boogsterkte bij die treklengte kunt meten.
• Pijlen kun je meestal ook per spine waarde kopen, maar in een webshop moet je daarvoor extra betalen. Bij een lokale winkel kun je dit soms ook zelf doen als je daarom vraagt.
• Tuning van de pijlen kan door de lengte in te korten (een normale lengte van een schacht is 32 inch) of door het gewicht van de pijlpunt (in grains) te veranderen. Dit is een kwestie van uitproberen met verschillende pijlen als je last hebt van de pijl die de boog raakt tijdens het schot.
• De impact van de "archers paradox" is lastig te voorspellen bij een boog zonder oplegger. Naast boogsterkte is er namelijk ook de snelheid van de boog oftewel de efficiency waarmee de boogkracht wordt overgebracht op de pijl bij het lossen. Een opname met een speciale camera zou kunnen helpen om te zien of de pijl te veel of te weinig doorbuigt tijdens het verlaten van de boog.

Bij de basispijl kun je gebruik maken van verschillende voorgevormde natuurveren met verschillende kleuren en vormgeving. Er is een redelijk grote keuze bij verschillende webshops aan vormen en kleuren te koop, waarbij deze veren meestal van een kalkoen afkomstig zijn. Soms zijn er ook veren van uilen of zwanen te koop, maar deze zijn meestal erg prijzig. Kies altijd een andere kleur voor de haneveer, zodat het duidelijk is hoe de pijl in de boog geplaatst moeten worden.

De vorm en het gewicht van de pijlpunt kun je kiezen afhankelijk van de discipline waarin je schiet. Er zijn verschillende punten beschikbaar voor bijvoorbeeld doelpakken of 3D doelen. Het gewicht van de pijlpunt (gemeten in grains) bepaald voor een groot deel de balans en stabilisatie van de pijl bij lossen en bij de vlucht. Het balanspunt wordt uitgedrukt met de F.O.C. waarde. Op de wiki van La Fidélité - Constantia is een uitgebreide beschrijving te vinden hoe deze te berekenen. Bij de keuze van het gewicht van je pijlpunt wordt over het algemeen een lichte punt gebruikt voor lange afstand pijlen en wat zwaardere punten voor korte afstand target schieten. Bij een zwaardere pijlpunt zal de F.O.C. waarde lager liggen dan bij een lichte punt. "Algemeen kan je stellen dat hoe meer het zwaartepunt naar voor zit hoe groter de hefboom is die de veren kunnen gebruiken om de pijl te sturen. Met een hogere FOC zullen de veren de losfouten beter en sneller compenseren. Ook kan je bij een hogere FOC kleinere veren gebruiken omdat die omwille van de grotere hefboom efficienter kunnen werken."

De nok kun je zelf aanbrengen door middel van een ronde vijl, maar zal ook versteviging nodig hebben om scheuren van de schacht te voorkomen. Deze self-nock oplossing is erg bewerkelijk en wordt alleen toegepast door zeer traditionele schutters die dichtbij originele uitrustingen willen komen. Voor een eenvoudigere oplossing zijn opzet nokken beschikbaar in verschillende vormen en kleuren passend bij de kleurstelling van de pijlen.

Voor het aanbrengen van zowel pijlpunt als opzetnok is een correct schachten punten slijper (passend bij de dikte van de schacht aangeduid in inches) aan te bevelen. Bij lichtere bogen wordt meestal een schacht gekozen van 5/16 inch die wat dunner en met name wat lichter zijn dan de 11/32 inch schachten en beter passen bij zwaardere bogen. Deze maten zijn standaard beschikbaar voor verschillende houtsoorten.

Verbeterde pijl met dynamische spine

De basispijl kan verbeterd worden door op een andere manier de spine waarde van de relatie tussen pijl en je boog te bepalen. Dit kan door de dynamische spine waarde van je boog te berekenen en te matchen met de pijlen die je wilt maken. Een goede tool is Stu Miller's Dynamic Spine Calculator, welke gedownload kan worden samen met een beschijving hoe je de tool kunt gebruiken. Er is ook een online versie die je kunt gebruiken zoals de Pijlcalculator. Het resultaat van deze stap is een houten pijl met specifieke eigenschappen die optimaal bij je boog past.

Mooie thematische pijl

Op dit punt aangekomen beschik je inmiddels over de specifieke eigenschappen van je boog en welke pijlen daar het best bij passen. Na zoveel moeite voor een optimaal resultaat was mijn volgende stap een pijl te maken waarvan er geen andere te vinden is. Anders gezegd: Een pijl met een eigen ontwerp, kleurstelling en afwerking.

Nu is het wel cruciaal om nog steeds met de pijlen te kunnen schieten dus de keuzes om deze verder te personaliseren zijn enigszins beperkt, maar de techieken daarvoor gebruikt zijn (1) Cresting en (2) Splicing. Met deze technieken zijn meerdere pijlensets gemaakt waaronder Flame (2016) en Oekraïne (2022), maar het grootste thema is toch wel "Vogels" waar meer van te zien is onder Uiting, Vogelpijlen.

Cresting

De houten schacht kun je verschillende kleuren en patronen meegeven. De mogelijkheden met verf zijn onbeperkt, maar als je wat details wilt gaan toevoegen is een Cresting Machine wel erg handig. Hiermee kun je een schacht laten ronddraaien terwijl je met verf en kwast de schacht beschilderd. Er zijn verschillende D.I.Y. (do-it-yourself) oplossingen te vinden, maar ook apparaten zijn online te koop. Voor eigen pijlen is een eenvoudige D.I.Y. oplossing gemaakt die voldoet, zoals je kunt zien op volgende afbeelding:

De breedte van de gekozen ringen op de schacht zijn specifiek afgestemd op Splicing, waarbij veren van verschillende kleuren worden samengesteld en gestanst tot een nieuwe veer. Hierbij is de maatvoering op de verenstans in 1/2 inches, dus bij het ontwerpen van een pijlenset wordt voor het beschilderen van de schachten een mal op basis van een raster in 1/2 inches gebruikt, zoals hieronder weergegeven:

Bij het beschilderen van de schachten en het toevoegen van details is het essentieel dat de schachten recht zijn en stabiel in de Cresting Machine ronddraaien. Tevens is het belangrijk om de verfkleur goed af te stemmen met de kleur van de veren die je wilt gebruiken in het ontwerp. Door kleuren te mengen kun je tot mooie gelijkende combinaties komen.

Splicing

Bij de basispijl is gebruik gemaakt van standaard gevormde pijlen, die een bepaalde kleur en vorm hebben. Als je voor een 100% uniek resultaat wilt gaan is Splicing een mooie toevoeging aan het ontwerp van je pijl. Hierbij worden veren met verschillende kleuren samengesteld tot een nieuwe veer, maar daarvoor heb je wel een verenstans nodig met de veervorm die je wilt hebben. In onderstaande afbeelding wordt de 5-inch shield veervorm gebruikt:

Bij Slicing maak je gebruik van de volledige lengte veren, die nog niet gestanst zijn. Deze zijn te koop in verschillende kleuren van diverse leveranciers. Het lastige is echter dat elke veer uniek is en de fysieke vorm van de veren op elkaar moeten worden afgestemd als je de stukjes genomen uit meerdere veren goed wilt laten aansluiten op de pijl. De baarden die samen de vlag vormen van een veer staan namelijk onder een bepaalde hoek op de schacht van de veer. Het wordt daardoor enigszins monikkenwerk om de juiste veren te vinden waaruit je stukjes kunt halen om later weer samen te voegen en te stansen.

Het verdient aanbeveling om meer volledige lengte veren te kopen van dezelfde kleur dan nodig voor het aantal pijlen dat je wilt maken, zodat je de goede veer combinaties bij elkaar kunt krijgen. Bij aanschaf van meerdere veren via een webshop heb je weinig keus, maar bij een lokale winkel kun je meestal wel de veren zelf uitkiezen en het nodig voorwerk doen om het aantal veren dat je nodig hebt zo klein mogelijk te houden.

Over de volledige lengte van de veren is er ook een verschil zichtbaar in het verloop van de baarden. Aan de meest linker zijde (het begin van de veer) vormen de baarden meer een rechte lijn en naarmate je verder richting naar rechts gaat (het einde van de veer) nemen de baarden een meer kromme vorm aan. Dit verloop is echter niet constant en kan sterk verschillen per veer. Het is daarom raadzaam genoeg tijd te nemen om veren bij elkaar te zoeken die voldoende op elkaar lijken. Delen van veren samenvoegen is het meest succesvol als ze ongeveer vanuit dezelfde plek van de bronveer komen. Ook kan het helpen om een gedeelte van een veer op een andere veer te leggen om te zien waar gespliced moet worden.

In al het voorwerk en de uitvoering gaat veel tijd zitten en ook bij het maken van een pijlenset zullen er enige verschillen blijven tussen de pijlen onderling. Bij een gecombineerde Cresting en Splicing uitwerking is er nog wel een laatste afronding nodig om de pijl helemaal netjes af te maken. De schacht van de veer waarop de baarden zitten is namelijk wit, waardoor er een extra witte streep te zien is als de veer op de houten schacht is gelijmd. Met een restje verf gebruikt bij het schilderen van de houten schacht kun je deze witte lijn mooi wegwerken, zodat uiteindelijk één geheel ontstaat tussen veren en schacht.

Door alle details en afwerking duurt het per pijl ongeveer 1.5 uur om ze te maken. Het eindresultaat levert wel een mooie set pijlen op die niet alleen uniek is, maar ook iets om trots op te zijn en om met veel plezier mee te schieten. De keerzijde is echter wel dat als een pijl sneuvelt het soms een beetje pijn kan doen. Dit heeft mij er echter nooit van weerhouden mooie setjes pijlen te maken om er daarna ongeveer 2 jaar lang (wekelijks) mee te kunnen schieten (en ook op wedstrijden en/of toernooien de nodige positieve reacties en waardering te oogsten).

Ultieme langere afstand pijl

Tot nu toe zijn de pijlen bedoeld voor verschillende vormen van target schieten voor de kortere afstand. Afhankelijk van boogkracht en snelheid, maar ook vormgeving van de pijlen en de optimale tuning tussen boog en pijlen zal er een maximaal bereik zijn. Dit is natuurlijk ook afhankelijk van schiettechniek en treklengte, maar uiteindelijk is er een maximale afstand die bereikt kan worden. Behalve een zwaardere of snellere boog zijn er nog een aantal verbeterpunten in het pijlontwerp die kunnen worden toegepast om het bereik te vergroten:

1. Gebruik airodynamische schachten ipv de standaard rechte schachten. Voor extra kosten kunnen schachten worden getapperd, waarbij de dikte van de schachten aan de voor- en achterzijde worden verminderd wat de luchtweerstand verminderd.
2. Reduceer het oppervlak van de veren. Voor stabiliteit tijdens schot en vlucht blijft een minimum aan sturing nodig, maar meer oppervlakte geeft meer luchtweerstand.
3. Plaats de veren op de schacht meer in rechte lijn met de schacht. Normaliter wordt met de verenplakker een veer met een kleine hoek geplaatst om de pijl tijdens de vlucht te laten roteren ten behoeve van een rechtere vlucht, maar dat geeft meer luchtweerstand en daarmee een minder bereik. Bij goede rechte schachten kunnen de veren rechter worden geplaatst en levert weer extra bereik op.
4. Gebruik andere natuurveren. In plaats van kalkoenveren is het een optie om ganzenveren te gebruiken, maar die zijn er niet in kleuren, dus dat wordt dan een nieuwe uitdaging om een mooi ontwerp te maken. Het is wellicht ook interessant om uilenveren te proberen aangezien die geen geluid maken, maar hun beschikbaarheid is klein en de kosten daarmee hoger.

Met deze aanpassingen is het mogelijk om meerdere meters aan het bereik toe te voegen zonder van boog te wisselen. Bij een wat zwaardere boog (40 LBS) is de ervaring dat er 15~20 meter aan het bereik is toegevoegd.

Als afronding enkele voorbeelden van lange afstandspijlen. Het eerste setje Clout-pijlen hebben schachten van 11/32 inch en zijn getapperd door meester bogen en pijlen maker Bruno Ballweg. De veren komen van ganzen en waren initieel wat groter, maar door ze verkleinen (de bolling/hoogte te reduceren) is het bereik van de pijlen nog meer toegenomen. De gebruikte punten hebben een gewicht van 60 grain.

Recent zijn nieuwe Clout-pijlen gemaakt op basis van dezelfde specificaties van de schachten, kwa tappering, lengte en pijlpunt. Het ontwerp is gebaseerd op de Rosse-Grutto. De veren zijn echter een stukje korter en wat hoger. Het bereik ten opzichte van het eerste setje pijlen moet nog worden onderzocht.